Mỗi mùa Giáng Sinh về, chúng ta vẫn thường hát vang bài ca “mừng ngày Chúa sinh ra đời”. Thế nhưng, có đôi khi chúng ta tự hỏi, liệu có hợp lý không khi nói về “sự giáng sinh của Thiên Chúa”? Làm thế nào một Đấng Tự Hữu, Vĩnh Cửu lại có thể được sinh ra trong thời gian? Hãy cùng khám phá mầu nhiệm đức tin qua ánh sáng Kinh Thánh và các Công đồng lịch sử.
1. Nghịch lý của cụm từ “Thiên Chúa Giáng Sinh”
“Sự Giáng Sinh của Thiên Chúa” thoạt nghe có vẻ mâu thuẫn. Làm thế nào Thiên Chúa – Đấng Sáng Tạo không hề được tạo dựng, Đấng vượt ra ngoài không gian và thời gian – lại có thể có một khởi đầu nhân loại?
Tuy nhiên, đây chính là tâm điểm của niềm tin Kitô giáo: Mầu nhiệm Nhập Thể. Chúng ta tuyên xưng Chúa Giêsu Kitô là Thiên Chúa làm người. Ngài được thụ thai bởi phép Chúa Thánh Thần và sinh bởi Đức Trinh Nữ Maria. Đức Maria được gọi là Theotokos (Mẹ Thiên Chúa) không phải vì Mẹ tạo ra thần tính của Thiên Chúa, nhưng vì Đấng mà Mẹ cưu mang trong cung lòng và sinh ra chính là Ngôi Lời Thiên Chúa nhập thể.
2. Kinh Thánh khẳng định: Chúa Giêsu vừa là Thiên Chúa, vừa là con người
Kinh Thánh không để chúng ta né tránh nghịch lý này. Tin Mừng theo Thánh Gioan đã trình bày một cái nhìn vũ trụ về sự kiện này:
“Lúc khởi đầu đã có Ngôi Lời. Ngôi Lời vẫn hướng về Thiên Chúa, và Ngôi Lời là Thiên Chúa… Ngôi Lời đã trở nên người phàm và cư ngụ giữa chúng ta” (Ga 1,1-14).
Đoạn văn này khẳng định hai bản tính trong một thân vị duy nhất:
-
Thần tính: Ngôi Lời là Thiên Chúa, Đấng tạo dựng muôn loài.
-
Nhân tính: Ngôi Lời đã trở nên “người phàm”, bước vào lịch sử nhân loại cách đây hơn 2.000 năm.
3. Những cuộc tranh luận thần học trong lịch sử
Trong những thế kỷ đầu, Giáo hội đã phải đấu tranh để bảo vệ sự thật toàn vẹn về Chúa Kitô trước các lạc thuyết:
Phái Alexandria và lạc thuyết Apollinarius
Giám mục Apollinarius (thế kỷ IV) muốn bảo vệ sự hiệp nhất của Chúa Kitô nên đã đề xuất rằng: Chúa Giêsu có thân xác con người nhưng tâm trí (linh hồn) lại là thần tính của Ngôi Lời.
Điều này là sai lầm. Nếu Chúa Kitô không có linh hồn nhân loại trọn vẹn, Ngài không phải là một con người thực thụ. Điều này làm vô hiệu hóa ơn cứu độ, vì “những gì không được Chúa Kitô mặc lấy thì không được cứu chuộc”.
Phái Antioch và lạc thuyết Nestorius
Ngược lại, Nestorius dường như chia cắt Chúa Kitô thành hai nhân vị riêng biệt: một vị thần và một con người chung sống trong một thân xác.
Điều này cũng là sai lầm. Vì biến Chúa Giêsu thành một người được Thiên Chúa “ngự trị” thay vì là Thiên Chúa “trở nên” người phàm.
4. Công đồng Chalcedonia (451): Một Ngôi Vị – Hai Bản Tính
Để giải quyết những tranh luận này, Công đồng Chalcedonia đã đưa ra tuyên ngôn bất hủ, trở thành chuẩn mực cho thần học Công giáo:
Chúa Giêsu Kitô là một Ngôi Vị duy nhất nhưng có hai bản tính: Thần tính trọn vẹn và Nhân tính trọn vẹn. Hai bản tính này hiệp nhất mà không hỗn hợp, không thay đổi, không chia cắt, không tách rời. Ngài đồng bản tính với Đức Chúa Cha về thần tính, và đồng bản tính với chúng ta về nhân tính (ngoại trừ tội lỗi).
5. Giải mã mầu nhiệm: Làm thế nào để lý trí chấp nhận?
Nhiều người coi Nhập Thể là một sự mâu thuẫn logic. Tuy nhiên, chúng ta có thể hiểu mầu nhiệm này qua mô hình “ý thức và tiềm thức”.
Sự cộng thêm, không phải sự bớt đi
Nhập Thể không phải là việc Thiên Chúa “biến thành” con người và từ bỏ các đặc tính thần linh. Đó là việc Ngôi Lời mặc lấy thêm một bản tính nhân loại. Ngài vẫn giữ trọn vẹn quyền năng thần linh nhưng chọn trải nghiệm thế giới qua giới hạn của một thân xác con người.
Tâm điểm của ý thức nhân loại
Chúng ta có thể hình dung rằng trong suốt cuộc đời dương thế, Ngôi Hai Thiên Chúa đã để cho các đặc tính thần linh (như sự toàn tri) nằm ở phần “tiềm thức”. Ở phần “ý thức” hằng ngày, Ngài sống trọn vẹn như một con người: Ngài học hỏi, lớn lên, biết mệt mỏi, đau khổ và thậm chí là chịu cám dỗ.
Điều này giải thích tại sao Chúa Giêsu trong Tin Mừng có lúc bày tỏ sự thông biết siêu việt, nhưng cũng có lúc Ngài cầu nguyện thiết tha với Chúa Cha trong vườn Gethsemani. Những nỗi đau và sự sợ hãi của Ngài là thật, không phải diễn kịch.
6. Ý nghĩa đối với chúng ta ngày nay
Tại sao việc Thiên Chúa “sinh ra” lại quan trọng đến thế?
-
Sự cảm thông: Chúng ta có một vị Thiên Chúa thấu hiểu mọi nỗi đau khổ của phận người. Ngài nếm trải những gì cay đắng nhất mà thậm chí chúng ta có thể chưa bao giờ phải cảm nhận.
-
Sự thánh hóa: Vì Thiên Chúa đã trở nên con người, Ngài đã thánh hóa thân xác và cuộc sống trần thế của chúng ta.
-
Ơn cứu độ: Ngài trở nên nghèo khó để chúng ta được trở nên giàu có nhờ ân sủng của Ngài (2 Cr 8,9).
Kết luận
Giáng Sinh không chỉ là kỷ niệm một danh nhân lịch sử, mà là cử hành một biến cố thay đổi vận mệnh vũ trụ: Thiên Chúa đã làm người để con người được làm con Thiên Chúa. Mầu nhiệm “Thiên Chúa Giáng Sinh” mời gọi chúng ta tôn thờ một tình yêu tự hạ (Kenosis) khôn tả. Như lời bài thánh thi lừng danh của Charles Wesley: “Kìa Ngôi Lời mặc lấy xác phàm! Hãy bái chào Thiên Chúa nhập thể! Ngài vui lòng cư ngụ giữa nhân gian, Ngài là Chúa Giêsu, Đấng Emmanuel!”
