Lễ Đức Mẹ Lên Trời, còn gọi là Lễ Đức Mẹ Mông Triệu (Latinh: Assumptio Beatae Mariae Virginis), là một trong những ngày lễ quan trọng trong Kitô giáo. Ngày lễ này được cử hành để tưởng niệm niềm tin rằng Đức Maria, Thân Mẫu của Đức Giêsu Kitô, sau khi kết thúc cuộc đời dương thế, đã được Thiên Chúa đưa về trời cả hồn lẫn xác. Lễ được cử hành hằng năm vào ngày 15 tháng 8 tại nhiều Giáo hội Kitô giáo, với cách diễn giải và nền tảng thần học khác nhau tùy theo truyền thống.
Tín điều Công giáo
Trong Giáo hội Công giáo Rôma, Đức Mẹ Lên Trời là một tín điều, tức một chân lý đức tin bắt buộc mọi tín hữu tin nhận. Tín điều này được Đức Giáo hoàng Piô XII công bố ngày 1 tháng 11 năm 1950, qua Hiến chế tín lý Munificentissimus Deus. Trong văn kiện này, Giáo hoàng tuyên bố:
“Sau khi hoàn tất cuộc đời dương thế, Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa, Đấng Vô Nhiễm Nguyên Tội và trọn đời đồng trinh, đã được đưa vào vinh quang thiên quốc cả hồn lẫn xác.”[1]
Tín điều không xác quyết một cách minh nhiên Đức Maria đã chết hay chưa, mà nhấn mạnh đến tình trạng vinh hiển trọn vẹn của Mẹ. Thần học Công giáo giải thích rằng thân xác Đức Maria được gìn giữ khỏi sự hư nát vì mối liên hệ đặc biệt với Đức Kitô, theo nguyên tắc caro Jesu est caro Mariae. Ngoài ra, Mẹ đã đồng hành mật thiết với sứ mạng cứu độ của Đức Kitô, nên việc tham dự vào vinh quang phục sinh của Người được xem là phù hợp thần học.
Mặc dù Kinh Thánh không ghi lại trực tiếp biến cố Đức Mẹ Lên Trời, thần học Công giáo giải thích Lc 1,28 (“Đầy ân sủng”) như một nền tảng biểu tượng, cho thấy Mẹ được gìn giữ khỏi hậu quả của tội lỗi, bao gồm sự hư nát của thân xác[2]. Niềm tin này cũng được củng cố bởi truyền thống phụng vụ lâu đời, đặc biệt là trong các Giáo hội Đông phương với lễ Đức Maria An Nghỉ (Dormition).
Việc định tín năm 1950 được thực hiện dựa trên sự đồng thuận của các giám mục toàn cầu, thể hiện tính hợp pháp thần học và sự xác nhận long trọng một niềm tin đã được tin nhận lâu đời.
Quan điểm các truyền thống Kitô giáo khác
Trong Chính Thống giáo Đông phương, niềm tin tương ứng được cử hành như Lễ Đức Mẹ An Giấc (Dormition of the Theotokos). Truyền thống này nhấn mạnh rằng Đức Maria thực sự đã chết, nhưng sau đó được Thiên Chúa tôn vinh và đưa vào vinh quang thiên quốc[3]. Tuy nhiên, Chính Thống giáo không định tín niềm tin này theo hình thức pháp lý, mà dựa vào truyền thống phụng vụ và giáo huấn các Giáo phụ.
Trong Cộng đồng Anh giáo, Đức Mẹ Lên Trời được tưởng niệm như một lễ trọng, nhưng thường được hiểu theo hướng mở, không mang tính tín điều bắt buộc. Một số nhóm coi đây là một biểu tượng thần học phản ánh niềm hy vọng phục sinh, trong khi các nhóm khác chỉ xem đây là truyền thống đạo đức.
Các giáo hội Tin Lành thường không chấp nhận tín điều này, vì thiếu nền tảng Kinh Thánh trực tiếp và theo nguyên tắc sola Scriptura. Tuy nhiên, một số học giả hiện đại vẫn nhìn nhận đây là biểu tượng cánh chung của niềm hy vọng Kitô giáo.
Ý nghĩa và việc cử hành
Lễ Đức Mẹ Lên Trời được cử hành vào ngày 15 tháng 8 trong Công giáo và phần lớn các Giáo hội Kitô Tây phương. Ở nhiều quốc gia, đây là ngày nghỉ lễ chính thức, phản ánh tầm quan trọng văn hóa và tôn giáo của biến cố này. Chính Thống giáo theo lịch Julian mừng lễ vào ngày 28 tháng 8, và lễ này là ngày nghỉ lễ tại một số quốc gia có cộng đồng Chính Thống lớn. Một số địa danh, điển hình như thủ đô Asunción của Paraguay, được đặt tên để tôn vinh sự kiện Đức Mẹ Lên Trời.
Thần học Kitô giáo xem Đức Mẹ Lên Trời như dấu chỉ của niềm hy vọng phục sinh, không chỉ dành riêng cho Đức Maria mà còn mở ra viễn cảnh cứu độ cho toàn thể tín hữu.
[1] Pius XII, Munificentissimus Deus, 1 tháng 11, 1950.
[2] René Laurentin, Mariology: A Guide for Priests, Deacons, Seminarians, and Consecrated Persons, 2008, pp. 144–150.
[3] Kallistos Ware, The Orthodox Church, Penguin, 2015, pp. 203–205.
