Khẩu hiệu của Đức Thánh Cha Phanxicô dựa trên câu chuyện Tin Mừng về “Ơn kêu gọi Thánh Mátthêu”, người thu thuế, trong bài giảng của Thánh Bede Đáng Kính.
Đức Giáo Hoàng quyết định giữ nguyên khẩu hiệu giám mục và huy hiệu cho triều đại giáo hoàng của mình chỉ với một vài điều chỉnh nhỏ cho phù hợp với biểu tượng của giáo hoàng. Ví dụ, huy hiệu có thêm mũ của giám mục và chìa khóa của Thánh Phêrô.
Mũ Giám mục
Chiếc mũ Giám Mục được Giáo hoàng Benedict XVI đã thiết lập vào năm 2005, chấm dứt vương miện ba tầng mà trong nhiều thế kỷ đã xuất hiện trên đầu huy hiệu của mỗi giáo hoàng.
Mũ Giám mục đơn giản, khiêm tốn hơn có 3 nấc, với hai giải màu đỏ vàng, nói lên phẩm trật, quyền tài phán và huấn quyền của ĐTC, đồng thời một dải vàng thẳng đứng nối ba sọc ở giữa để biểu thị sự thống nhất các quyền trong cùng một con người.
Hai chìa khóa
Hai chiếc chìa khóa bắt chéo, tượng trưng cho quyền năng mà Chúa Kitô ban cho Tông đồ Phêrô và những người kế vị ngài, nằm trên quốc huy mới của giáo hoàng và là một phần của biểu tượng giáo hoàng trong nhiều thế kỷ.
Biểu tượng giáo hoàng sử dụng chìa khóa vàng để tượng trưng cho quyền lực trên trời và chìa khóa bạc để biểu thị quyền lực thiêng liêng của giáo hoàng trên trái đất. Sợi dây màu đỏ nối hai chiếc chìa khóa ám chỉ mối liên kết giữa hai sức mạnh.
Một điều mà Đức Thánh Cha Phanxicô dường như đã thay đổi là đã loại bỏ dây pallium, dây choàng len tượng trưng cho thẩm quyền của một giám mục, cho đến các chi tiết xung quanh tấm khiên. Dây Pallium là một yếu tố mới được Đức Thánh Cha Bênêđíctô thêm vào huy hiệu của ngài vào năm 2005.
Huy hiệu mới của giáo hoàng có cùng các biểu tượng mà Giáo hoàng Phanxicô đã có trên huy hiệu giám mục của mình.
Tấm khiên
Tấm khiên màu xanh đậm được chia thành ba phần – mỗi phần có biểu tượng riêng. Trên cùng ở giữa là hình mặt trời chiếu sáng ở trung tâm có hình thánh giá với 3 chữ viết tắt IHS (Jesus Hominum Salvator” (tiếng Latinh). Dịch ra tiếng Anh là, “Jesus, the Saviour of men”), nghĩa là Chúa Giêsu Đấng Cứu Nhân. Đây cũng là biểu hiệu dòng Tên, xuất xứ của ĐTC. Dưới 3 chữ IHS là 3 cái đinh màu đen. Bên dưới có hình ngôi sao và một bông hoa hương cam tùng (nardo). Ngôi sao tượng trưng Đức Mẹ Maria Mẹ Chúa Kitô và Giáo Hội; bông hoa hương cam tùng chỉ thánh Giuse bổn mạng Giáo Hội hoàn vũ, vì theo truyền thống hình ảnh Tây Ban Nha, thánh Giuse được tượng trưng bằng một nhành cây hoa hương cam tùng. Qua các biểu hiệu này, ĐTC muốn biểu lộ lòng sùng mộ đặc biệt đối với Mẹ Maria và Thánh Giuse.
Khẩu hiệu
Khẩu hiệu của ĐTC là cụm từ Latinh “Miserando atque eligendo”, có nghĩa là “bởi vì ngài đã nhìn thấy anh ta bằng con mắt của lòng thương xót và đã chọn anh ta” hay đơn giản hơn là “Cảm thương và chọn”. Cụm từ này xuất phát từ bài giảng của Thánh Bede – một nhà văn Cơ đốc giáo người Anh thế kỷ thứ tám và là tiến sĩ giáo hội.
Bài giảng của Thánh Bede dựa vào Mt 9:9-13, trong đó Chúa Giêsu nhìn thấy người thu thuế Mátthêu và nói với ông ta: “Hãy theo Ta”. Thánh Bede giải thích trong bài giảng của mình: “Chúa Giêsu nhìn thấy Mátthêu, không chỉ theo nghĩa thông thường, mà còn quan trọng hơn với sự hiểu biết đầy lòng thương xót của Người đối với con người”.
“Người đã nhìn thấy người thu thuế và vì đã nhìn anh ta bằng con mắt thương xót và đã chọn anh ta, nên Người nói với anh ta: ‘Hãy theo tôi.’ Việc đi theo này có nghĩa là bắt chước khuôn mẫu cuộc sống của Chúa – chứ không chỉ là bước theo Ngài.
Thánh Bede nói tiếp: “Việc hoán cải của một người thu thuế đã mang lại cho nhiều người, những người cùng nghề với ngài và những người tội lỗi khác, một tấm gương ăn năn và tha thứ. Cũng hãy lưu ý đến niềm vui mừng và sự mong đợi thực sự về ơn gọi tông đồ và thầy dạy của muôn dân trong tương lai của ngài. Ngay khi ngài hoán cải, Thánh Mátthêu đã thuyết phục cả một đám đông tội nhân đi theo ngài trên cùng một con đường dẫn tới ơn cứu độ.”
Thực vậy vào lễ thánh Mathêu năm 1953, thanh niên Jorge Bergoglio, 17 tuổi, đặc biệt cảm thấy sự hiện diện của Chúa trong đời mình. Sau khi xưng tội, anh cảm thấy con tim được đánh động và cảm thấy lòng từ bi Chúa xuống trên anh, với cái nhìn yêu thương dịu hiền, Ngài gọi anh đi vào đời sống tu trì, theo gương thánh Ignatio Loyola.
Sau khi được chọn làm Giám Mục, Đức Cha Bergoglio nhớ lại biến cố ấy đã đánh dấu khởi sự cuộc tận hiến cho Chúa trong Giáo Hội, nên đã quyết định chọn câu nói của thánh Bêđa ”miserando atque eligendo”, như khẩu hiệu và chương trình sống của mình, và ĐTC muốn diễn tả lại cả trong huy hiệu Giáo Hoàng của Người.
