Tông huấn hậu Thượng Hội đồng Giám mục Amoris Laetitia (Niềm Vui của Tình Yêu) của Đức Thánh Cha Phanxicô, được ban hành vào năm 2016, là một lời mời gọi đầy yêu thương gửi đến toàn thể Giáo hội để nhìn vào thực tế của gia đình ngày nay với ánh mắt của Chúa Giêsu. Đặc biệt, Chương VIII của Tông huấn đã mở ra một hướng đi mục vụ mới cho những tín hữu đang sống trong các tình trạng “bất thường”, đặc biệt là những người ly dị và đã tái hôn dân sự.
-
Logic của lòng thương xót
Tâm điểm của Amoris Laetitia là khẳng định rằng không ai bị Giáo hội bỏ rơi. Đức Thánh Cha tuyên bố: “Con đường của Hội thánh… luôn luôn là con đường của Chúa Giêsu, con đường của lòng thương xót và phục hồi… Con đường của Hội thánh không phải là kết án bất cứ ai mãi mãi”
Thay vì loại trừ, Giáo hội tìm cách đưa những người sống trong hoàn cảnh này trở về với cộng đoàn: “Những người chịu phép rửa đã ly dị và tái hôn dân sự cần được tham dư đầy đủ hơn vào các cộng đoàn Kitô hữu theo nhiều cách thức khác nhau có thể… Logic của sự hội nhập là chìa khóa cho sự chăm sóc mục vụ của họ” Mục tiêu là giúp họ nhận ra họ vẫn thuộc về Thân thể Chúa Kitô và có thể lớn lên trong đời sống ân sủng.
- Sự phân định mục vụ: Không áp dụng luật lệ như “những tảng đá”
Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn mạnh rằng các mục tử không thể chỉ đơn giản áp dụng các quy tắc tổng quát cho mọi trường hợp mà không xem xét hoàn cảnh cụ thể. Ngài cảnh báo: “Một mục tử không thể cảm thấy rằng chỉ đơn giản áp dụng các luật luân lý cho những người đang sống trong các tình trạng ‘bất thường’ là đủ, như thể chúng là những tảng đá ném vào cuộc đời của con người”.
Quá trình phân định này đòi hỏi sự đồng hành giữa linh mục và tín hữu trong tòa trong (internal forum) để giúp họ nhận ra tình trạng của mình trước mặt Chúa. Sự phân định này phải dựa trên đức khiêm tốn, sự kín đáo và tình yêu đối với Giáo hội.
-
Các yếu tố giảm khinh và trách nhiệm đạo đức
Một đóng góp quan trọng của Amoris Laetitia là việc nhắc lại giáo huấn của Giáo hội về các yếu tố có thể làm giảm bớt tội lỗi cá nhân ngay cả trong một tình trạng khách quan là tội. Tông huấn trích dẫn Giáo lý Hội thánh Công giáo (số 1735) để khẳng định: “Khả năng quy trách nhiệm và trách nhiệm đối với một hành động có thể bị giảm bớt hoặc thậm chí bị triệt tiêu bởi sự thiếu hiểu biết, vô ý, bị cưỡng bức, sợ hãi, thói quen, những sự gắn bó quá mức và các yếu tố tâm lý hoặc xã hội khác”.
Vì vậy, “không còn có thể nói một cách đơn giản rằng tất cả những người trong bất kỳ tình trạng ‘bất thường’ nào đều đang sống trong tình trạng tội trọng và mất đi ân sủng thánh hóa”. Một người có thể biết luật nhưng gặp khó khăn lớn trong việc hiểu các giá trị của luật, hoặc họ đang ở trong một tình thế không thể hành động khác đi mà không phạm thêm tội mới.
Ví dụ, một người phụ nữ có thể ở lại trong cuộc hôn nhân thứ hai vì ích lợi của việc nuôi dạy con cái, hoặc vì nếu rời đi hoặc từ chối quan hệ vợ chồng, họ sẽ phải đối mặt với sự đe dọa hoặc bạo lực. Trong những trường hợp phức tạp như vậy, trách nhiệm đạo đức của họ có thể bị giảm bớt đáng kể.
-
Vai trò của lương tâm cá nhân
Amoris Laetitia trả lại vị thế quan trọng cho lương tâm của các tín hữu. Giáo hội được gọi để “hình thành các lương tâm, chứ không thay thế chúng”. Lương tâm không chỉ nhận ra một tình trạng là chưa phù hợp với lý tưởng Tin Mừng, mà còn có thể nhận ra “với sự chân thành và trung thực, những gì hiện tại là sự đáp trả quảng đại nhất có thể dâng lên cho Thiên Chúa” trong hoàn cảnh giới hạn của mình.
Điều này không có nghĩa là sự phân định có tính cách chủ quan tùy tiện. Nó phải là một quá trình năng động, luôn cởi mở với những bước tăng trưởng mới và những quyết định giúp thực hiện lý tưởng trọn vẹn hơn.
-
Khả năng tiếp cận các Bí tích: Phương thuốc cho người yếu đuối
Đây là điểm mang tính đột phá nhưng cũng gây nhiều thảo luận nhất. Tông huấn khẳng định rằng vì các yếu tố giảm khinh, một người đang sống trong tình trạng khách quan là tội có thể vẫn đang sống trong ân sủng Chúa. Và trong một số trường hợp cụ thể, sau một quá trình phân định nghiêm túc, họ có thể nhận được sự trợ giúp của các bí tích.
Tại chú thích số 351, Đức Thánh Cha nhắc nhở các linh mục rằng: “Tòa giải tội không phải là một phòng tra tấn, nhưng là nơi gặp gỡ lòng thương xót của Chúa”. Ngài cũng nhấn mạnh thêm: “Bí tích Thánh Thể ‘không phải là một phần thưởng cho những người hoàn hảo, mà là một phương thuốc và lương thực mạnh mẽ cho những người yếu đuối'”.
Hướng dẫn của các Giám mục vùng Buenos Aires, vốn được Đức Giáo hoàng xác nhận là cách giải thích chính xác duy nhất, đã làm rõ: trong những trường hợp phức tạp, khi việc tiết dục hoàn toàn là không khả thi hoặc gây hại cho con cái, Amoris Laetitia mở ra khả năng tiếp cận Bí tích Hòa giải và Thánh Thể để giúp tín hữu tiếp tục trưởng thành nhờ sức mạnh của ân sủng.
-
Sự phát triển so với các giáo huấn trước đây
Một số người lo ngại điều này mâu thuẫn với Tông huấn Familiaris Consortio của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Tuy nhiên, Amoris Laetitia không thay đổi giáo lý về sự bất khả phân ly của hôn nhân mà là một hướng đi nhân từ trong mục vụ.
Familiaris Consortio (số 84) trước đây đã cho phép những người tái hôn rước lễ nếu họ cam kết sống như “anh em” (kiêng quan hệ vợ chồng) vì những lý do nghiêm trọng như nuôi dạy con cái. Amoris Laetitia tiến thêm một bước khi nhận ra rằng, đối với một số cặp vợ chồng, việc sống như anh em có thể gây nguy hiểm cho sự trung thành và làm hại đến lợi ích của con cái. Sự phát triển này nằm ở việc nhìn nhận sâu sắc hơn vào trách nhiệm chủ quan của con người trước mặt Thiên Chúa.
Kết luận: Một Giáo hội của Lòng Thương xót
Đức Thánh Cha Phanxicô mời gọi chúng ta tránh một thứ “đạo đức quan liêu lạnh lùng”. Ngài muốn một Giáo hội như “bệnh viện dã chiến”, sẵn sàng lấm lem bùn đất để cứu chữa các linh hồn.
Đối với những người đang trong tình trạng ly dị và tái hôn, thông điệp của Amoris Laetitia là: “Chúng ta hãy thôi nhìn mọi thứ chỉ với hai màu đen và trắng… một bước nhỏ, ở giữa những giới hạn lớn lao của con người, có thể làm đẹp lòng Chúa hơn là một cuộc sống bên ngoài có vẻ trật tự nhưng sống qua ngày mà không phải đối mặt với những khó khăn lớn”.
Giáo hội luôn đồng hành cùng các gia đình, không phải để phán xét từ trên cao, mà để nâng đỡ họ trên hành trình tiến về sự viên mãn của tình yêu Thiên Chúa.
- Nguồn tham khảo: Communion for the Divorced and Remarried: a Defense of Amoris Laetitia
- Amoris Laetitia
